امتیاز موضوع:
  • 0 رای - 0 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
فرش کاشان
#1
تقسیم بندی کلی فرش ایران
در تقسیم بندی کلی فرش های بافته شده در شهر های مختلف ایران مانند فرش کاشان ، فرش‌های ایران به دو دسته اصلی «طرح‌های ذهنی» و «طرح‌های اسلیمی» تقسیم‌بندی می‌شوند. طرح ذهنی: طرح‌های فرش ایران با نقشمایه خطوط شکسته و شکل‌های هندسی، طرح ذهنی نامیده می‌شوند. طرح اسلیمی: به طرح‌های فرش ایران با نقشمایه خط‌های گردان، طرح‌های اسلیمی می‌گویند.
جدای از این نوشته شانه های مختلف فرش نیز در زیبایی و ریز بافتی طرح فرش تاثیر گذار است - مثلا فرش 1000 شانه کاشان از جمله فرش های مرغوب و در خور توجه علاقمندان و استادان حوزه فرش می باشد
طرح‌هایی از فرش با نقشمایه اجسام و اشیاء
اجسام و اشیائی که طراح، در زندگی روزمره خود با آن‌ها سر و کار دارد آن‌ها را می‌بیند لمس می‌کند و به آن‌ها نیاز دارد در بسیاری اوقات در طرح‌هایش نمایان می‌شوند در واقع می‌توان گفت جسم از نقشمایه‌های رایج فرش ایران بحساب می‌آید البته این اجسام می‌توانند از ابزارهای مورد استفاده در خود کار بافندگی باشند.
طرح‌هایی از فرش ایران که نقشمایه اصلی آن‌ها صورت حقیقی یا خیالی جانداران است
ترسیم سر و بدن جانداران در هنرهای مختلف طراحی فرش، کاشی‌کاری، نقاشی، کنده‌کاری، فلزکاری و …. همواره در خلاقیت طرح‌های ایرانی به چشم می‌خورده است. به ویژه تجسم صورت انسان یا سر و تنه حیواناتی مانند اسب، پلنگ، فیل، شیر، و … اعم از حقیقی یا دارای شاخ و برگ خیال پردازی و خیالی، از زمان‌های گذشته در انواع هنرهای دستی معمول بوده و جلوه­های چشم‌نوازی خلق کرده‌اند. از این نوع فرش‌ها، برخی طرح‌های دارای صورت در فرش دستباف ایران عبارت‌اند از طرح آدمکی، طرح حیوان‌دار،  طرح صورتی، طرح لیلی و مجنون و  طرح ماهی.
 طرح فرش ایران دارای نقشمایه‌ اصلی طبیعت سبز و مشهور به آن
می‌توان گفت گل و بستان و طبیعت سبز همیشه در خلق تابلوها شگفت‌انگیز و طرح‌های چشم‌نواز و فریبنده، الهام‌بخش راه طراحان و هنرمندان این صنعت بوده است. همانطور که مشاهده شده، طرح‌های گل و گیاه و رنگ طبیعت بی‌اندازه متنوع و زیاد هستند می‌توان گفت به همان نسبت طرح‌ها و نقشمایه هایی که از طبیعت، گل و گیاه و درخت برگرفته شده‌اند و طبیعت واقعی را برای بیننده مجسم می‌سازند در صنعت فرش فراوان‌اند. شایان ذکر است که هر یک از طرح‌های مورد اشاره دارای انواع مختلف و بی‌شماری هستند. تعدادی از طرح‌های این دسته عبارت‌اند از: طرح جنگلی، طرح بوته‌ای، طرح گل فرنگ، طرح درختی گلدانی، طرح منظره و چهار فصل، طرح گل و گیاه.
 طرح‌هایی از فرش ایران دارای نقشمایه اصلی بناهای تاریخی، دینی، مذهبی و مشهور به آن
این نوع بناها جزء مشخصات فرهنگی ایران و اقوام و شهرهای آن محسوب می‌شوند که در صنعت فرش نیز به حجم قابل‌توجهی مشهود هستند نقشمایه ‌اصلی این نوع طرح‌ها بناهای باستانی، تاریخی و دینی و مذهبی دارای تزئینات مخصوص آن‌ها شامل قندیل، کاشی‌کاری و … است.
[عکس: 800px-tabriz_bazar_002.jpg]
خاستگاه نقشه فرش در ایران :
فرش ایران که نتیجه تجربه و عمل سالیان متمادی از تاریخ هنر و صنعت این مردم است در دوران حیات خود همچون سایر دست آورده‌های بشری با نشیب‌ و فرازها قرین بوده زمانی در اوج تجلی و زمان دیگردر حال رکود به سر برده است.
طرحهایی هستند که از محدوده مرزهای مکان و زمان فراتر رفته نسلهای پیاپی را در نوردیده و به سراسر جهان و در دل هنرمندان و هنر دوستان در اقصی نقاط عالم راه یافته‌اند .
به طور خلاصه طرح فرش با شانه های مختلف مانند فرش 700 شانه کاشان جدا از آنکه با مقدمه و پیش بینی لازم فراهم گردد و یا به وسیله بافندگان روستایی و عشایر و ایلات این سرزمین بدون تدوین مقدمات و به طور ذهنی به وجود آمده و بافته شود می‌توان برانگیخته از معتقدات و مکنونات قلبی باورها و خواسته‌های طراح آن دانست که دست هنرمند بافنده آن را بر پیکر فرش با بهره‌گیری از مواد جان می‌بخشد و همچون تابلویی زیبا به علاقمندان تقدیم می‌دارد.
آثار هنری دستی مردم در سراسر جهان از جمله نقاشی ، تذهیب ، تشعیر ، منبت کاری ، خاتم. کاشی‌کاری ، مینیاتور ، خوش نویسی و رنگرزی که قالی چکیده و عصاره آن است ، نشان می‌دهد که همواره طبیعت الهام بخش اصلی و مهم هنرمندان در خلق آثار هنری و ارزشمند ایشان بوده است .
دسته بندی طرح های فرش از دید متخصصان فرش :
فرش شناسان طرحهای فرش ایران را به گونه‌های مختلف گروه‌بندی نموده‌اند و این اختلاف نظر هر قدر که باشد طبیعی می‌نماید . زیرا :
اولا نقش یک فرش با توجه به نقشمایه‌های آن ممکن است به گونه‌های مختلف تغییر پذیرد و به انواع گروههای طرح متعلق شود.
به طور مثال فرش با طرح لچک و ترنج و خطوط اسلیمی که دارای طره کامل باشد را با توجه به سه عامل مذکور یعنی لچک ترنج خطوط اسلیمی و طره می‌توان به گونه‌های مختلف توصیف نمود.
چه رسد به آنکه نقشمایه‌های فرعی فرش از جمله گلها و گیاهان و صورتهای حقیقی و خیالی موجود در آن نیز مورد توجه قرار گیرند که در این چنین حالتی نقش فرش به گونه‌های مختلف و متنوع‌تری گروه‌بندی می شود.
ثانیا چگونه دیدن بیننده در تشخیص طرح یک فرش موثر است زیرا نقاط و خطوط توجه فرش از دید بینندگان مختلف متفاوت می‌باشد.
طراحان هنر قالیبافی و خلاق این عرصه همیشه طرح‌های جدید ارائه می دهند طرح‌های هنری زیادی نیز مانند گراف ها، طرح‌های روی کاشی ها و شکل‌های هندسی و غیر هندسی، طرح‌های تابلوهای هنری، تزئینات هندسی بناهای متنوع ایران پهناور، سردرها و محراب‌ها، گنبدها و بسیاری از اجزاء دیگر بناها و تصویرسازی داستان‌ها و افسانه‌ها در مناطق مختلف کشور توسط طراحان قالیبافی مورد توجه قرار گرفته و با تغییراتی با سلیقه و ذوق خود طراحان این نقش‌ها به فرش‌ها منتقل شده‌اند برخی از این طرح‌ها که شهرت بیشتری دارند عبارت‌اند از: طرح طاق بستان، طرح آرامگاه بوعلی، طرح قندیلی، طرح تخت جمشید، طرح طاق کسری، طرح سردر امامزاده محروق، طرح طاق نما، طرح گنبد دالان عالی قاپو، طرح شیخ صفی الدین اردبیلی، طرح گنبد کاووس (میل گنبد)، طرح محراب کوفی، طرح مسجد شاهی، طرح مسجد شیخ لطف الله، طرح مسجد کبود تبریز، طرح مقبره سلطانیه
طرح فرش ایران مشهور به اقوام و افراد، ایل‌ها و عشایر
فلات ایران دارای طبیعت و اقلیمی متنوع است از جنوب و تلاقی بیابان و دریا در چابهار و بندرعباس تا کویر لوت و بالاتر از آن کوه‌های پوشیده از درختان و گیاهان گیلان و گلستان و مازندران و تلاقی زمین سبز و دریا، همه‌اش تنوع طبیعت بوده که اقوام و عشایر دارای مسلک‌های مختلفی را در خود جای داده است. احوال و زبان و فرهنگ این اقوام و عشایر نیز چون سرزمینشان متنوع و رنگارنگ است. همین رنگ متنوع فرهنگی در فرش‌هایشان نیز خود را نشان داده است. پیشه اصلی بسیاری از این اقوام و ایلات، دامداری بوده است بنابراین زندگی آن‌ها همیشه با پشم و نخ و بافندگی و فرش و خورجین و چادر عجین بوده است. سراسر ایران پهناور از دشت‌ها و کوهپایه‌ها، کویرها و بیابان‌ها، روستاها و شهرها، همه و همه با آب و هوای گوناگون و متغیر در سالیان گذشته همواره گذرگاهی مناسب و محلی مهیا برای اسکان ایل‌ها و عشایری بوده که بخاطر شغل خود یعنی دامداری به دنبال چراگاه‌های مناسب برای دام‌هایشان بوده‌اند عشایر و ایل‌ها حتی در هنگام کوچ ییلاقی و قشلاقی نیز دست از ریسندگی و بافندگی پشم گوسفندان نکشیده و به بافتن دستباف‌هایی مانند قالی یا گلیم یا پلاس ، خورجین ، زیلو، چادر و خیمه و… می‌پردازند. عشایر در بافت فرش‌های خود از نقش‌های ذهنی بدون مقدمه و معمولاً همراه با خطوط شکسته هندسی استفاده می‌کنند که بافت آسانی دارد و به نقشه قبلی احتیاجی ندارد. عشایر به علت کوچ زیاد، دارای ابزار کار قابل‌حمل هستند و بافته‌های آن‌ها نیز کوچکتر و قابل‌حمل می‌باشند آن‌ها غالب اوقات محصولات بافته شده خود را در روستاها و شهرهای بین مسیر کوچشان می‌فروشند آن‌ها مواد اولیه کارشان را نیز از پشم گوسفندان خود می‌گیرند
 
[عکس: bergamot-arranger-islamic-tangled-irani-...raphic.jpg]
طرح های فرش ایرانی که به نام نقش و نقشمایه‌ آن مشهورند
طرح هایی از این قبیل با چنین نام هایی، توسط دست اندرکاران فرش از طراحان و بافندگان گرفته تا کسبه و تجار و واسطه‌ها و دلالان برای شناسایی بهتر طرح ها و نقش و نقشمایه‌ فرش ها نامگذاری شده و طی قرن ها و زمان های گذشته این نام ها دهان به دهان نقل شده و از نسلی به نسل دیگر منتقل گشته است این نوع نامگذاری ها طبق زمینه، متن، حاشیه و مصرف فرش به شرح ذیل تقسیم بندی شده اند.
۱- از منظر نقش زمینه فرش: طرح کف ساده، طرح افشا یا گلدار
۲- از منظر نقش متن: طرح لچک ترنج یا لچکی و ترنج‌دار، طرحهای طره­دار که در نقش آن از بن نگاره‌های طره استفاده می شود مانند طره‌دار پیوسته و طره‌دار ناپیوسته،  طرح طره‌دار سلسله‌ای،  طرح بندی سراسری، محرمات و سلسله‌ای.
۳- از جهت وجود یا عدم وجود حاشیه در فرش: حاشیه دار، بدون حاشیه
۴- از منظر مصرف فرش: طرح جانمازی، طرح سجاده‌ای، طرح محرابی
طرح فرش ایران تلفیقی / اقتباسی
همچنان که فرش های زیبایی در مناطق مختلف ایران بافته شده ملل مجاور نیز دارای طرح های زیبایی هستند که در برخی اوقات اقوام مرزنشین ایران از ترکیب طرح های کشورهای همسایه در طرح های خود نیز استفاده کرده اند. این نوع طرح ها از تلفیق و ترکیب یک یا چند طرح دیگر ایجاد شده یا اقتباسی از سایر طرح های ایرانی یا طرح های دیگر ملل می باشند طرح های تلفیقی/ اقتباسی، خود دارای انواع مختلفی هستند که به قرار زیر می باشد: طرح زیر خاکی، طرح بندی دسته گل، طرح زیر خاکی، طرح بندی شاخل گوزن، طرح ترنج دسته گل، طرح قاب قابی، طرح ترنج سبزی کاری، طرح شاخه پیچ، رنجدار، طرح زیر خاکی ستون دار محرابی.
فرش های اقتباسی اغلب در شهرهای مرزی که با ملل مجاور ارتباط و گاهاً خویشاوندی دارند مانند خراسان و آذربایجان بافته می شوند. برای مثال مشگین شهر استان آذربایجان از مراکز بافت فرش های اقتباسی محسوب می شود. در مناطق مرزی، انتقال ایده ها، طرح ها، ابزار و نگرش ها بین دو قوم مجاور مسبب تلفیق و اقتباس طرح ها می شوند.
اگر برای نمونه بخواهیم تعدادی نقش و نقشمایه‌ و طرح فرش اقتباسی را در اینجا ذکر کنیم می توان ازطرح های قفقاز، گوبلن، افغانی و آناتولی نام برد. بعضی از این طرح ها در فرش کاشان نیز کاربرد دارد.
پاسخ


پیام‌های این موضوع
فرش کاشان - توسط mobilefile - 27-03-2018, 01:13 AM

پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان